अमेरिकेतील फाल सीझन

हिवाळा सुरु होण्याआधी येथे फाल सीझन असतो हे आता सर्वाना माहीत असते. झाडांची पाने गळून पडण्यापूर्वी त्यांचे रंग बदलतात व एक मनोहर रंग उधळण सगळीकडे पसरते. मात्र सर्वच झाडांची पाने रंग बदलत नसावी. अनेकांनी याचे फोटो पाहिलेले असणार. मुद्दाम हा रंग सोहळा पाहण्यासाठी येथे माणसे ट्रीप काढतात.
एव्हाना हा सीझन संपत आला आसावा असे मला वाटते.
येथे मुलाकडे रहायला आल्यावर थंडी खूप असल्यामुळे बाहेर पायी फिरायला जाणे जमत नव्हते. मग एका सकाळी लक्ख उन पडलेले पाहून बाहेर पडलो. घराजवळच्या भागात फिरताना काही झाडांवर ही रंग उधळण दिसली. शेजारच्या झाडांचा पाने गळून खराटा झालेला पण दिसतो.
मग दुसरया दिवशी क्यामेरा घेऊन गेलो व फोटो काढले. ते खाली ठेवले आहेत. आपल्याला आवडतील.

दुष्काळाचा अनपेक्षित परिणाम

मी आता अमेरिकेत मुलाकडे राहतो आहे त्यामुळे लिखाणात आता बरेचदा इथले संदर्भ येतील.
कालच इथल्या न्यूयॉर्क टाईम्स मध्ये एक बातमी वाचली. गेली ३-४ वर्षे येथील टेक्सास राज्यात पाउस फारच कमी पडला आहे व दुष्काळ सदृश परिस्थिती आहे. नागरिकाना पिण्याच्या पाण्याचीही टंचाई जाणवते आहे. यात तसे नवीन काही नाही.
दुष्काळामुळे या प्रांतातली अनेक सरोवरे व तळीं आटली आहेत. पाण्याची पातली २० फुट, कोठे ५० फुट खाली गेली आहे. पाण्याखाली असणारा काठावरचा भूभाग उघडा पडला आहे. अनेक बरया वाईट वस्तू उघड्यावर येत आहेत. त्यात एका गावात अनपेक्षितपणे दोन मुलाना पाण्यावर मोठ्या पिम्पासारखे काहीतरी तरंगताना दिसले. ते त्यांनी आपल्या आजोबाना दाखवले. त्याना काही शंका आल्यामुळे ते तिघेही होडीतून त्या वस्तू पर्यंत पोचले तेव्हां लक्षात आले कीं ती एक मोटार आहे. मग त्यांनी साहजिकच पोलिसांना बोलावले. त्यांनी ती मोटरकार पाण्याबाहेर ओढून काढली तेव्हां ड्रायव्हरच्या सीटवर एक स्त्री पट्टा बांधून बसलेली, अर्थातच मृत अवस्थेत, आढळली. त्या स्त्रीने उघडच आत्महत्या केलेली होती. तपासांती उघडकीस आले कीं ती बेपत्ता असल्याची तक्रार काही काळापूर्वीच तिच्या नातेवाई कानी नोंदवलेली होती मात्र तिचा तपास लागलेला नव्हता.
तिच्या तरुण मुलाने जवळच्याच एका तळ्यात जीव दिला होता. तो आघात न सोसून तिनेही अशा प्रकारे आत्महत्या केली असा निष्कर्ष काढला गेला. तिच्या नातेवाईकाना वाईट तर वाटलेच पण एका परीने खरी हकीगत कळली व विषय संपला याचे काहीसे समाधान झाले.

श्रावण

श्रावण केव्हाच संपला, आश्विन चालू आहे पण आज अचानक मला श्रावणावर लिहायचे आहे. तोच श्रावण पण मराठी आणि हिंदी दोन्हीमध्ये वर्णनात फरक दिसतो.
मराठी कवि म्हणतात –
श्रावणात घन निळा बरसला – रिमझिम रेशिमधारा
किंवा,
श्रावणमासी हर्ष मानसी हिरवळ दाटे चोहिकडे।
क्षणात येते सरसर शिरवे क्षणात फिरुनी ऊन पडे॥

किंवा
श्रावणाच्या शिरव्यानी आनंदली धराराणी ...

याउलट हिंदी मध्ये –
बरसत गरजत सावन आयो री.....
किंवा
सावन घन गर्जे ...
किंवा –
सावनकी बूंदनिया, बरसत घनघोर
किंवा –
झुकि आयी बदरिया सावनकी ..

(या सार्‍या बंदिशि आहेत, हिंदी काव्याशी माझा परिचय नाही)

दोन्ही वर्णनात असा मोठा फरक कां असेल बरे, असा मला प्रश्न पडला. मग मलाच त्याचे उत्तर सुचले ते असे.
उत्तरेत श्रावण सुरू होतो तोवर आपला आषाढ अर्धा झालेला असतो. येथे तोवर पाऊस केव्हाच सुरू झालेला असतो. पहिला जोर थोडा कमी झालेला असतो. येथे श्रावण सुरू होईतों तो आणखीनच कमी झालेला असतो म्हणून रेशिमधारा किंवा रिमझिम
पण उत्तरेत पाऊस इथल्यापेक्षा साधारण २-३ आठवडे उशीरा सुरू होतो. त्यामुळे त्यांचा श्रावण सुरू होण्याच्या वेळेला पावसाची सुरवातच असते! त्यामुळे, बरसत घन घोर, बरसत गरजत सावन आयो ही वर्णने युक्तच आहेत.

दसरा आणि रावण दहन

दरवर्षीप्रमाणे या वर्षीहि दसरा आला आणि दिल्लीमध्ये आणि इतरत्रहि रावणाच्या प्रतिमांचे समारंभपूर्वक दहन झाले. हे वर्षानुवर्षे चालले आहे पण दसरा आणि रावणवध यांचा काही संबंध आहे काय? मुळीच नाही!
राम वनवासाला गेला तेव्हा ग्रीष्म ऋतु चालू होता. रावणवधानंतर राम चौदा वर्षांचा वनवास संपवून अयोध्येला परत आला तेव्हांहि ग्रीष्म ऋतुच चालू होता. रावणाचा वध चैत्र महिन्यात झाला होता हे वाल्मिकि रामायण (मराठी भाषांतर) वाचल्यावर सहजच स्पष्टपणे दिसून येते. रावणवध व सीताशुद्धि नंतर दशरथ प्रगट झाला व त्याने रामाला ’तुझी वनवासाची चौदा वर्षे पुरी झाली आहेत व रावणहि मारला गेला आहे तेव्हां तूं आता अयोध्येला परत जा’ असा आदेश दिला असे रामायणातच लिहिले आहे. तिकडे भरतहि चौदा वर्षे पुरी होऊन वचन दिल्याप्रमाणे आता राम येईल अशी वाट बघत होता. त्याप्रमाणे राम परत आलाच. वनवास ग्रीष्मात सुरू झाला तर चौदा वर्षे पुरी होतानाहि ग्रीष्मच होता. मग रामाने विजयादशमीला रावणवध कसा केलेला असेल? शक्यच नाही.
रावणाने सीतेला नेले तेव्हा शिशिर ऋतू चालू होता. ते वर्ष वालीवध सुग्रीव मैत्री यात गेले. मग सर्व पावसाळा रामाने किंश्किंधे जवळच्या गुहेत व सीतेने लंकेत काढला. पावसाळ्या नंतर हनुमानाने सीतेला शोधले, मग पुढच्या पावसाळ्या पूर्वीच सेतू बांधून वानरसैन्य व राम-लक्ष्मण लंकेत पोचले. दोनेक महिने युद्ध चालून पावसाळ्यापूर्वी रावणवध झाला. पावसाळाभर युद्ध चालून मग विजयादशमीला रावणवध झालेला नाहीं. सीतेला दुसरा पावसाळा लंकेत काढावा लागलेला नाहीं!
रामायणातील हे सर्व काल-उल्लेख असे स्पष्ट दर्शवतात कीं चौदाव्या वर्षाच्या अखेरीला पावसाळ्यापूर्वी रावणवध झाला. तेव्हा रावणवध व विजयादशमी यांचा काहीहि संबंध नाही.
तरीहि बिचारा रावण दरवर्षी विजयादशमीला समारंभपूर्वक व मंत्री-पुढारी-परदेशी पाहुणे यांच्या उपस्थितीत मरतो आहे वा जाळला जातो आहे!
उत्तर भारतातील या प्रथेचे मूळ कशात आहे, कोणी खुलासा करील काय? दक्षिण भारतात अशी प्रथा नाहीं हेही लक्षात घेण्यासारखे आहे.

मुंबईच्या रस्त्यांचीं कंत्राटे.

५५० कोटींच्या कॉंट्रॅक्ट्सचा विषय गेले काही दिवस गाजत होता. आता ही कॉंट्रॅक्ट्स मंजूर झाली. वृत्तपत्रानी याबद्दलच्या बातम्या छापताना एकमेकांवर पुढार्यां नी केलेली चिखलफेक, शिवराळपणा वार-पलटवार याचाच रतीब घातला. एकाहि ठिकाणी खुलासेवार माहिती दिली गेली नाही.
१. कॉंट्रॅक्ट्स रस्ते नवीन बांधण्याचीं कीं दुरुस्तीचीं?
२. रस्ते कॉंक्रीटचे कीं डांबराचे?
३. कोणत्या प्रकारचे किती लांबीचे?
४. कोणत्या कॉंट्रॅक्टरला कोणत्या रस्त्याचे काम देणार? त्याबद्दल काय तक्रारी आहेत?
५. कमीतकमी किमतीपेक्षा कोणती कॉंट्रॅक्टस जादा किमतीला दिली जात आहेत?
६. जुन्या रस्त्यांचे Complete Re-surfacing चे काम यात अंतर्भूत आहे काय?
७. या करारांमध्ये खड्डे-दुरुस्तीच्या कामांचा अंतर्भाव आहे का? किती प्रमाणावर?
या कोणत्याही विषयावर माहिती बाहेर आलेली नाही. माहिती मिळवण्यात व छापण्यात वृत्तपत्रांना रस नाहीं. त्याना फक्त भिकार राजकारणात रस आहे.
सर्वसाधारणपणे, कॉंक्रीटचे रस्ते बनवण्याबदल फारशा तक्रारी नाहीत. विलेपार्ले येथे मी राहतो, त्या भागात जेवढे कॉंक्रीटचे रस्ते झाले आहेत ते ठीक झाले आहेत असे दिसून येते.
आता रस्त्यांच्या कामावर देखरेख करण्यासाठी परकीय कंपन्याना बोलावण्याचे बेत चालले आहेत हे लांछनास्पद आहे. कॉर्पोरेशनचे अभियंते किंवा भारतीय कन्सलटंट कंपन्या हे कां करू शकत नाहीत? हे मान्य करणे अशक्य आहे. मुंबई कॉर्पोरेशन अनेक दशके मुंबईत रस्ते बनवत आहे त्यात नवीन असें काय आहे? भ्रष्टाचारही नवीन थोडाच आहे? मात्र प्रमाण प्रचंड वाढले आहे व त्याची लाज बिलकुल उरलेली नाहीं.

मन्सूर अली खान पतौडी

मन्सूर अली खान पतौडी
आजकालच्या मराठी पत्रकारितेचा नमुना पतौडीच्या मृत्युलेखांमुळे नजरेसमोर आला. अनेक ठिकाणी त्याचा उल्लेख भोपाळचा नबाब असा केला गेलेला दिसला. त्याच्या क्रिकेटमधील असामान्य कामगिरीबद्दल खूप लिहिले गेले ते सर्व योग्यच आहे. अनेकांनी त्याच्याबद्दल आदराने व प्रेमाने लिहिले आहे. पण ’भोपाळचा नबाब?’
तो कधीच भोपाळचा नबाब नव्हता! त्याचे वडील इफ्तिकार अली हे हरयाणातील ’पतौडी’ नावाच्या लहानशा संस्थानाचे नबाब होते. त्यांच्या मृत्यूनंतर मन्सूर अली हे अखेरचे नबाब झाले. स्वातंत्र्य मिळाल्यानंतर संस्थान भारतात विलीन झाले व नबाबी सम्पली मात्र पद काही काळ चालू राहिले. मग इंदिरा गांधी यानी संस्थानिकांचे सर्व हक्क व पदव्या सम्पवल्यावर तेहि गेले.
मन्सूर अली खान यांची आई भोपाळच्या अखेरच्या नबाबांची मुलगी. संस्थान गेले तरी वडिलांच्या पश्चात नबाबपद तिच्याकडे आले. मात्र सर्व संस्थानिकांची पदे गेल्यावर भोपाळचे नबाबपद मन्सूर अली खान यांचेकडे कधीच आले नाही. तेव्हा ते ’पतौडीचे अखेरचे नबाब’ एवढेच खरे. भारतीय क्रिकेट्चे नबाब हेहि खरे! तो त्यांचा किताब कायम राहील.

गृहकर्जाची कागदपत्रे.

गृहकर्जाची कागदपत्रे.
महानगरपालिकेच्या कर्मचार्या!नी गृहकर्ज घेतले असेल तर ते फिटेपर्यंत घरावरील हक्क दर्शवणारी कागदपत्रे कार्यालयात ठेवावी लागतात. कर्ज पूर्ण फिटल्यावर तीं त्याना बिनतक्रार परत मिळावयास हवीत हे उघड आहे. मात्र निवृत्त होताना सर्व कर्ज फिटले तरीहि तीं वेळेवर मिळत नाहीत. अनेक हेलपाटे घालावे लागतात अशी तक्रार वर्तमानपत्रात आली. असेहि लिहिले गेले कीं संमतिपत्रावर सक्षम अधिकारी दीर्घकाळ सह्याच करत नाहीत म्हणून असे होते. तक्रार छापून आल्यावर सक्षम अधिकार्या ने खुलासा केला कीं माझ्याकडे दोन दिवसांपेक्षा जास्त वेळ लागत नाही. मग ज्याची तक्रार होती त्याच्या केसमध्येहि त्यानी दोन वर्षांपुर्वीच सही केली असे आढळले. तरीहि कागद कां परत केले नव्हते याची आता चौकशी करूं असेहि म्हटले गेले.

कारण काय हे लहान मूलहि सहज जाणू शकेल! पैसा घेतल्याशिवाय काहीहि होत नाही हा आपल्या सर्वांचा आता रोजचा अनुभव झाला आहे. पूर्वी अवैध कामासाठी पैसा मोजावा लागे आता वैध वा हक्काचे कामहि कमीजास्त पैसा मोजल्याशिवाय करायचेच नाही अशी, सरकारी, म्युनिसिपल वगैरे नोकरानी जणू शपथच वाहिलेली आहे. मग तो जन्माचा दाखला असो वा मृत्यूचा! सात-बारा वा सिटी सर्व्हे बद्दल तर बोलायची सोयच नाही. बॅंकेच्या खात्यातून पैसे काढावयास गेले तर टक्केवारी मागत नाहीत हे नशीब! आणखी पांच वर्षांनी कदाचित मागतील! मग बिनसरकारी Banks आमच्याकडे असें काही नाहीं अशी अभिमानाने जाहिरात करतील!